Fenologiczne Pory Roku

Rytm przyrody czyli fenologia i jej wyjątkowe pory roku.

 

Jednym z podstawowych aspektów świata przyrody jest sezonowość rozmaitych zjawisk, jak np. kwitnienie czy owocowanie roślin. Wraz z upływem czasu jedne ustępują miejsca drugim, a te następnym i tak aż do zakończenia wzrostu i rozwoju. Jest to coroczny cykl, będący swoistym rytmem Ziemi, rytmem żyjącej planety. Jednakże rytm ten zależny jest od warunków pogodowych i od zmian pór roku, a tych fenologia w Europie Środkowej wyróżnia aż osiem! Choć pojęcie „fenologia” (połączenie dwóch greckich wyrazów phainomaii - stawać się, zjawiać się i logos – nauka) brzmi dosyć tajemniczo, znaczy ni mniej ni więcej naukę o zmianach, o pojawianiu się różnych zjawisk w świecie przyrody.

 

Dlaczego fenologiczne pory roku są takie wyjątkowe? Czy jest w nich coś naprawdę szczególnego, coś na co warto zwrócić uwagę? Otóż ich niezwykłość wynika z tego, że nie wyznacza ich ani sposób, w jaki Słońce oświetla Ziemię (w przypadku astronomicznych pór roku), ani nawet żadna ścisła data w kalendarzu. O tym, jaka rozpoczęła się właśnie pora roku, informują nas rośliny. To one odgrywają tutaj rolę „aparatury pomiarowej”. Żeby zacząć z niej korzystać, wystarczy bacznie obserwować to, co się aktualnie w przyrodzie dzieje.

 

 


 

 

Przedwiośnie / zaranie wiosny

 

 

 

 

  

Jest to czas, w którym rośliny budzą się do życia po zimowym spoczynku. Pierwsze drzewa, będące zwiastunami tego okresu, zakwitają jeszcze przed rozwinięciem liści. Są to na ogół rośliny wiatropylne. Brak ulistnienia sprzyja przenoszeniu pyłku przez wiatr na kwiaty innych osobników. W tym okresie występują również znaczne wahania temperatury w ciągu doby, często zdarzają się jeszcze przymrozki. Dlatego rośliny kwitnące na przedwiośniu odznaczają się dużą odpornością na niekorzystne warunki atmosferyczne.

 

Zaranie wiosny zwiastuje pylenie leszczyny pospolitej (Corylus avellana), olszy czarnej (Alnus glutinosa) oraz kwitnienie wawrzynka wilczełyko (Daphne mezereum). Warto także zwracać uwagę na niewielkie rośliny zielne, które wyłaniają się spośród liści. Jest to również ich czas kwitnienia. Należą do nich śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis), podbiał pospolity (Tussilago farfara), przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), zawilec gajowy (Anemone nemorosa) oraz knieć błotna (Caltha palustris).

 

     

 

 

Pierwiośnie / wczesna wiosna

 

Jest to dość krótka pora roku, etap pośredni na drodze ku pełni wiosny. Z racji przejściowego charakteru cechuje się nieustabilizowaną pogodą. Choć jest już zauważalnie cieplej, to ciągle mogą się jeszcze zdarzać przymrozki.

 

Nazwa „pierwiośnie” wywodzi się od zwiastunów tego okresu – kwitnących pierwiosnków lekarskich (Primula officinalis). Pojawiają się także kwiaty mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale), poziomki pospolitej (Fragaria vesca) i borówki czarnej (Vaccinium myrtillus).

 

Wśród drzew i krzewów, których kwitnienie wyznacza pierwiośnie, znajduje się czeremcha pospolita (Prunus padus), śliwa tarnina (Prunus spinosa), czereśnia ptasia (Prunus avium), wiśnia pospolita (Prunus cerasus), jabłoń dzika (Malus sylvestris) i grusza uprawna (Pyrus communis). Warto również nadmienić, że rośliny pierwiośnia jednocześnie kwitną i rozwijają liście.

 

 

 

Pełnia wiosny / późna wiosna

Wczesne lato

Lato / późne lato

Wczesna jesień

Jesień / pełna jesień

Zima