DZIAŁ ROŚLIN WODNYCH I BAGIENNYCH

 

Dział Roślin Wodnych i Szuwarowych

 

Do ekspozycji około 140 roślin wodnych i szuwarowych w Ogrodzie Botanicznym UAM wykorzystano kopane zbiorniki ziemne zasilane wodami gruntowymi, a także zbiorniki betonowe, z „bagiennymi kieszeniami” na ich obrzeżu.

 

Jeden z 3 naturalnych stawów (W3) napełniany wodami gruntowymi o powierzchni blisko 1000 m2, usytuowany jest w północnej części Ogrodu w dolinie dawnego strumienia Seganki. Litoral stawu wygrodzony jest zafaszynowaną palisadą, gdzie od północy rośliny rozrastają się swobodnie, natomiast od wschodu są uprawiane w betonowych kręgach. Ponadto brzeg akwenu zasiedlają spontaneofity z Phragmitetea tworzące tam fragmentarycznie wykształcone zespoły: ponikła błotnego Eleocharitetum palustris, przęstki zwyczajnej Hippuridetum vulgaris, trzciny pospolitej Phragmitetum communis, jeżogłowki gałęzistej Sparganietum erecti i pałki szerokolistnej Typhetum latifoliae. Na powierzchni wody unosi się rdestnica pływająca (Potemogeton natans L.) budująca zbiorowisko Potametum natantis. W ugrupowaniach szuwarowych można zaobserwować gatunki „welonowych” ziołorośli z Convolvulion sepium: kielisznika zaroślowego (Calystegia sepium (L.) R.Br.), wierzbownicę kosmatą (Epilobium hirsutum L.) i sadźca konopiastego (Eupatorium cannabinum L.). W części centralnej znajduje się sztuczna wyspa, którą zdominowały olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) i turzyca błotna (Carex acutiformis L.).

 

Wspomniane już betonowe zbiorniki z „kieszeniami” dla helofitów, czyli taksonów błotnych zakorzenionych w mule dennym, o pędach zanurzonych lub okresowo zalewanych (W1, W2), znajdują się w Dziale Geografii Roślin. Część bagienna jest oddzielona od basenu przegrodą, przez którą woda, przy wysokim poziomie, przesącza się.

 

Na kwaterze prezentującej gatunki łęgów wiązowo-klonowych północno-wschodniej części Ameryki Północnej (G12, W1) posadzono między innymi kwitnącego wiosną tulejnika amerykańskiego (Lysichiton americanus Hulten et H.St.John), a także skrzypa sitowatego (Equisetum scirpoides Michx.), grążla amerykańskiego (Nuphar advenum (Aiton) W.T. Aiton), pontederię sercowatą (Pontederia cordata L.) i jaszczurca zwisłego (Saururus cernuus L.). Można tam także obejrzeć wilgociolubnego guzikowca zachodniego (Cephalanthus occidentalis L.).

 

W zabagnionej części niewielkiego przepływowego oczka wodnego (W2), na kwaterze lasów łęgowych Azji Wschodniej (G10) rośnie tulejnik kamczacki (Lysichiton camtschatcensis (L.) Scott) i rokrocznie sadzony ryż siewny (Oryza sativa L.).

 

Hydrofity eksponowane w Dziale Geografii Roślin nie odzwierciedlają struktury zespołów roślinnych. Są jednak bardziej do nich zbliżone niż skupienia w pojedynczych, niewielkich basenach, będących trzecim sposobem prezentacji taksonów wodnych i szuwarowych we wschodniej, najstarszej części Ogrodu Botanicznego, w Działach Systematyki Roślin (W4, W6) i Biologii Roślin (W5). Każdy gatunek rośnie w osobnym pojemniku o powierzchni około 1 m2. Stwarza to dobre warunki rozwoju i zapobiega konkurencji. Daje to również możliwość obserwacji budowy morfologicznej. Wzrok przyciągają ozdobne odmiany ogrodnicze, a wśród nich okazy o dekoracyjnych liściach: tatarak zwyczajny (Acorus calamus L. ´Variegata´) i oczeret Tabernemontana (Schoenoplectus tabernaemontani (C.C.Gmel.) Palla ´Zebrinus´).

 

Liczną grupę omawianej kolekcji stanowią taksony prawnie chronione zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 roku w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz.U.z 2014 r.Nr 0,poz.1409). Są to: selery węzłobaldachowe (Apium nodiflorum (L.) Lag.) (W4), kłoć wiechowata (Cladium mariscus (L.) Pohl) (W4), marsylia czterolistna (Marsilea quadrifolia L.) (W4), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata L.) (W5, W6), grążel żółty (Nuphar lutea (L.) Sibth. et Sm.) (W6), grzybienie białe (Nymphaea alba L.) (W5), grzybieńczyk wodny (Nymphoides peltata (S.G.Gmel.) Kuntze) (W4) i kotewka orzech wodny (Trapa natans L.) (W5). Na „Czerwonej liście roślin naczyniowych w Polsce” figurują natomiast: żabieniec lancetowaty (Alisma lanceolatum With.) (W6), selery węzłobaldachowe (Apium nodiflorum (L.) Lag.), turzyca oścista w odmianie kujawskiej (Carex atherodes Spreng. var. cujavica Arschers. et Sprib.) (W4), marsylia czterolistna (Marsilea quadrifolia L.), grzybieńczyk wodny (Nymphoides peltata (S.G.Gmel.) Kuntze), kotewka orzech wodny (Trapa natans L.) i świbka morska (Triglochin maritimum L.) (W6).

 

W zbiornikach wodnych Ogrodu żyją także kręgowce: ryby – karaś złota rybka (welon) (Carassius auratus L.) i amur czarny (Mylopharyngodon piceus J.Richardson); płazy – żaba wodna (Pelophylax kl. esculentus L.) i żaba śmieszka (Pelophylax ridibundus Pall.) oraz traszka zwyczajna (Triturus vulgaris L.); gady – zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix L.) oraz żółw czerwonolicy (Trachemys scripta Schoepff subsp. elegans Wied); ptaki – kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos L.).

 

(oprac. J. J.)